"Moreover, you scorned our people, and compared the Albanese to sheep, and according to your custom think of us with insults. Nor have you shown yourself to have any knowledge of my race. Our elders were Epirotes, where this Pirro came from, whose force could scarcely support the Romans. This Pirro, who Taranto and many other places of Italy held back with armies. I do not have to speak for the Epiroti. They are very much stronger men than your Tarantini, a species of wet men who are born only to fish. If you want to say that Albania is part of Macedonia I would concede that a lot more of our ancestors were nobles who went as far as India under Alexander the Great and defeated all those peoples with incredible difficulty. From those men come these who you called sheep. But the nature of things is not changed. Why do your men run away in the faces of sheep?"
Letter from Skanderbeg to the Prince of Taranto ▬ Skanderbeg, October 31 1460

FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

Këtu mund të flisni mbi historinë tonë duke sjellë fakte historike për ndriçimin e asaj pjese të historisë mbi të cilen ka rënë harresa e kohës dhe e njerëzve.

Moderators: Arbëri, Strokulli

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#1

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 8:52 pm

Kjo temë është e përcaktuar të japë një pasqyrë më të hollësishme të pranisë shqiptare në Bullgari dhe Thraki (pjesa nën Bullgari dhe ajo nën Greqi).

Le të nisim me një nga fshatrat thuajse të fundme shqiptare në Bullgari!
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#2

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:01 pm

Materialet që po i sjell këtu janë veçse ripostime të materialeve që i pata postuar në një forum tjetër dikur:

Mandritsa eshte nje nga fshatrat e fundme me shqiptar qe kane mbetur nen Bullgari. Me pare benin pjese ne Thraki, ku kish shume fshatra shqiptare. Sami Frasheri tek 'Shqiperia c'ka qene, c'eshte e c'do te behet' flet per njefare rripi territorial qe lidh Shqiperine me Stambollin. Me vone - thote Samiu - kete rryp toke e moren bullgaret. Ekzistenca e shqiptareve pergjate Thrakise dhe Maqedonise se Egjeut eshte nje fakt i ditur. Fan Noli a nuk ish nga fshati Qyteze i Trakes, ne afersi te Edrenese.

Edhe vete bullgaret e pranojne sot, se ne Mandritsa flitet toskerishtja. Sigurisht duhet te kete dhe ndonje fshat tjeter qe eshte me shqiptar ne Bullgari.

Image

a sa eshte ruajtur shqipja ne kontekstin e numerimit:

Numbers in standard Albanian and Mandritsa Tosk[4]OneTwoThreeFourFiveSixSevenEightNineTenStandard AlbanianMandritsa Tosk
një dy tre katër pesë gjashtë shtatë tetë nëntë dhjetë
ni g'u tri kátrë pésë g'áštë štátë tétë në'ntë zjétë



Gjuha letrare shqipe:
nje, dy, tre, kater, pese, gjashte, shtate, tete, nente, dhjete
Toskerishtja e Mandritshes:
ni, gu, tri, katre, pese, gashte, shtate, tete, nen't, zjete

Image

Bullgaret ne wikipedia.org, genjejne se gjoja shqiptaret suliot qenkan vendosur ketu me ndihem te Perandorise Osmane. Kjo s'eshte e vertete meqense, shqiptaret e kane banuar kete fshat dhe keto vise shekuj me pare. Trakia ilire s'eshte zhdukur gjer ne shekullin e 19/20. Kurse, sot ka mbetur vecse nje ujdhese e pambytur nga deti asmimulues grekobullgar.

Fotografi nga Mandrica:

Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#3

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:04 pm

A brief information about Mandritsa from Wikipedia:
Mandritsa (Bulgarian: Мандрица, "small dairy"; Albanian: Mandrica or Mandricë; Greek: Μανδρίτσα, Turkish: Mandıra) is a village in southernmost Bulgaria, part of Ivaylovgrad municipality, Haskovo Province. It is known as the only Albanian village in Bulgaria. As of 14 December 2006, Mandritsa has a population of 75. It lies at 41°23′N 26°8′E / 41.383°N 26.133°E / 41.383; 26.133, 93 m above sea level.

Mandritsa is located on the right bank of the Byala reka in the easternmost Rhodope Mountains, 15 km south of Ivaylovgrad and 2 km west of the Luda reka, which forms the border with Greece.

History
[edit] Ottoman rule

The village was founded in 1636[1] by Eastern Orthodox Albanian dairymen who supplied the Ottoman Army. They were allowed to pick a tract of land and were freed from taxes. The bulk of the local Albanian speakers arrived in the 18th century from around Korçë and in the 19th century from the region of Souli in Epirus. The locals preserved their Souliot national dress until the 19th century, when the fustanella was substituted by Thracian breeches. However, the female dress was preserved until the mass emigration to Greece in 1913.

In the 19th century, Mandritsa was a small town of Greek-identifying Albanians in the kaza of Didymoteicho.[2] In 1873, it was a village of 250 households with 1,080 Albanian residents. In 1908, Greek sources list the population as 3,500 "Albanian-speaking Greeks, most of whom also speak Greek".[3]

The main occupations were sericulture, tobacco growing, manifacture and trade. The village had three Greek educational institutions: a school for boys, a school for girls and a kindergarten.
[edit] Bulgaria and emigration

Mandritsa was liberated from Ottoman rule on 15 October 1912, during the First Balkan War, by military units of the First Bulgarian Army, but was once again occupied by the Ottomans during the Second Balkan War. According to the Treaty of Constantinople, it was ceded to Bulgaria. A large number of the residents fled back to the Ottoman Empire, where they remained as refugees for six months before heading to Greece in 1914 through Constantinople and Rodosto.

Of the 480 families of the time, only 40 remained in Bulgaria, while 100 settled in the village of Hambarköy near Kilkis, which was renamed Mandres in their honour, while the others populated other villages in Greek Macedonia and Western Thrace. The Bulgarian government settled Bulgarian refugees from Thrace and Macedonia (from the region of Edessa). In 1929, another wave of emigration to Greece followed.
[edit] Today

Today, Mandritsa is a small village of around 70 residents, part of them still speaking a distinct Tosk Albanian dialect. The village has well-preserved Greek-style three-storey adobe and brick houses which represent the Thracian style featuring wood-carved ceilings, wrought iron balconies and columns.

Mandritsa has two churches: the small single-naved cemetery church of St Nedelya built in 1708, which is one of the oldest churches in the Eastern Rhodopes, and the three-naved village church of St Demetrius constructed in 1835, which is partially destroyed, but planned to be reconstructed.
[edit] Language
Numbers in standard Albanian and Mandritsa Tosk[4] One Two Three Four Five Six Seven Eight Nine Ten
Standard Albanian një dy tre katër pesë gjashtë shtatë tetë nëntë dhjetë
Mandritsa Tosk ni g'u tri kátrë pésë g'áštë štátë tétë në'ntë zjétë
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#4

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:05 pm

Fshati tjetër ku vetëm toponimia dëften praninë e dikurshme shqiptare është edhe fshati Arbanas:
Arbanasi, një fjalë shqip në zemër të Bullgarisë

Udhëtim në fshatin e ndërtuar nga shqiptarët, traditat dhe karakteristikat

Nga Arbanasi, Bullgari

Izet DURAKU

230 km larg Sofjes, fshati Arbanas ngrihet në një lartësi zotëruese sipër kodrës kështjellë të kryeqytetit historik bullgar Veliko Tërnovo. Për së largu shquhen shtëpitë e bardha mes blerimit. Nga 15- 20 qershori i këtij viti, Arbanasi u shndërrua në qendrën ku, nën kujdesin e Zyrës së UNESCO-s në Venecia, u zhvillua “Seminari Rajonal i Ekspertëve të Evropës Juglindore, mbi Trashëgiminë Jomateriale”, punimet e të cilit u mbajtën në hotelin “Arbanasi Palace”. Në kohën e regjimit të kaluar në këtë hotel modern vinte për të pushuar vetë Teodor Zhivkov, kreu komunist i vendit, bashkë me shpurën e nomenklaturës së tij. Prej këndej ai kundronte dhe ndjente se kish nën këmbë Caravecin dhe krejt qytetin e mbretërve, siç quhet ndryshe Veliko Tërnovo. Apo s’ishte mbret e shkuar mbretit Zhivkovi. Këtu ai kishte kohë të meditonte për miqtë dhe kundërshtarët, të përpiqej ndër të tjera të ringjallte lavdinë e dikurshme historike të carëve dhe sipas motos së tyre “kalë pas kali, hero pas heroi” edhe të ngrinte kultin e vetvetes. Vera në Arbanas të përtërin me ajrin e kulluar, ndërsa në dimër atje mund të shkohet edhe sot për të shijuar sportin e skive në bardhësinë e borës dhe, mbase, udhëheqja dëfrehej dikur duke ushtruar gjuetinë e derrit të egër në pyllin e dendur që shtrihet nga maja e kodrës në Arbanas, ku janë të vendosura antenat e kompanive të telefonave celulare dhe kudo përqark deri sa të të hajë syri. (Ki është pillë, more Sillo!)
Sipas organizatores kryesore të këtij takimi, prof. Mila Santova, drejtoreshë e Institutit të Folklorit në Akademinë Bullgare të Shkencave, Arbanasi është ndërtuar nga mjeshtër shqiptarë që, përveç emrit, i dhanë atij rrugët me kalldrëm, stilin arkitektonik të bujtinave karakteristike, ku ndërthuret guri i latuar dhe druri i gdhendur, ndërtesat që u ngjajnë fortifikatave të vërteta dhe që tani shërbejnë si muzeume, oborret e tyre të blerta, të mbushura me pemë, kishat me ikona e piktura murale dhe manastiret e shenjta, mjediset e të cilave janë gjithnjë plot me vizitorë e besimtarë…
Seminari do të mbahej në Tryavna, një qytet i vogël, jo shumë larg Arbanasit, por në ditët e fundit, siç na thanë, reshjet atje dëmtuan hotelin ku do të qëndronin pjesëmarrësit. Patëm fatin ta shijonim mikpritjen e këtij qyteti të bardhë me një bukuri të virgjër në një luginë paqeje dhe blerimi, por vend më të bukur se Arbanasi për të folur për kulturën shpirtërore zor se mund të gjendej. Para dy-tre shekujsh, ndërtuesit shqiptar, në harmoni të plotë me vendasit, e ngritën jetën këtu duke selitur ndër të tjera një monument të pavdekshëm për bashkëpunimin dhe bashkëjetesën njerëzore.
Rrugët e fshatit, ashtu të hijezuara në çdo kohë, janë si të përmbytura nga një aromë e njomë. Era e blireve dhe e arrave më vjen e njohur. Por është dhe një erëmim tjetër, i pangjashëm me aromat që njoh, që i bën të veçanta mëngjeset dhe mbrëmjet në Arbanas. Këtë nuk e ndjejmë vetëm ne shqiptarët, që ndihemi më të përmalluar për ajrin e pastër, por edhe Nasho që vjen nga Ljubjana, Martina nga Zagrebi, Irina nga Bukureshti... Ndërsa dy studiuesit turq, Oxhall Oguz dhe Nebi Ozdemir e shfaqin më haptas admirimin e tyre për bukurinë e Arbanasit.
Ndoshta edhe për shkak të emrit, gjithçka këtu më ngjan e njohur dhe familjare. Si për të na thënë rrini si në shtëpinë tuaj, mikpritësit bullgarë, mua dhe Eduart Nurkën, specialist i muzikës në Qendrën Kombëtare të Veprimtarive Folklorike na kishin vënë për të ndenjur te “Arbanashka Kështa”, Bujtina Shqiptare, siç mund të shqipërohej. Ajo ndodhej pothuajse në krye të fshatit. Pas portës tradicionale të saj, që mund ta shohësh ende në ndërtesat e moçme të Beratit, Gjirokastrës apo Shkodrës, brenda mureve rrethuese, avllive, siç u themi, në një oborr të përbashkët, të bollshëm, ngrihen dy ndërtesat e bujtinës, nga ku mund të shohësh pyllin e dendur përqark fshatit që zbret poshtë disa kilometra për të rrethuar edhe qytetin Veliko Tërnovo me çatitë e kuqe të banesave të ngjeshura nën një tis të hollë mjegulle.
Bujtina ku rrimë ne, tani shërben si hotel me dy yje. Arbanasi është i mbushur me hotele të tilla dhe restorante. Vetëm në rrugën tonë gjenden mjaft prej tyre. Nëpër sokakun e ngushtë të mbuluar nga kumbullat e egra, asfalti dhe kalldrëmi janë prishur me kohë. Bujtësit e shumtë, duke u ngjitur kur vijnë, a duke zbritur kur ikin, mezi tërheqin valixhet e mëdha. Mbushen me frymë një copë herë para portave me tabela, ku shpesh përdoret fjala e vjetër orientale “Han” dhe “Mehane”. Me sa duket në Arbanas nuk e kanë kompleksin se mos dikush do t’i quaj të vjetruar. Emri i fshatit me bujtinat, mejhanet, kishat dhe manastiret e tij ndodhet në çdo guidë turistike, dhe turistët, mbase edhe pa ndihmën e guidave, janë të pranishëm këtu në çdo stinë të vitit.
Po ku janë banorët e parë që ngritën bujtinat, a ka mbetur ndonjë shqiptar i hershëm, sa për t’u përshëndetur dhe për të ndërruar dy fjalë shqip. Drekojmë në restorantin “Qeshmata”, darkojmë te “Lulak”-u, emërtimet e të cilave lidhen padyshim me emrat çezmë dhe lule, por nuk dëgjojmë gjëkundi të flitet shqip. Na vjen zor të pyesim më shumë, nuk na duket e udhës të kuturisim më tepër rrugëve të fshatit. Kur u ktheva në Tiranë, pyeta poetin Fatos Arapi. Në rininë e tij ai kreu studimet e larta në Sofje. Malli për Bullgarinë nuk i del nga zemra.
“Ju paskan dërguar në Arbanasi?! Mrekulli. Është fshat i shqiptarëve, padyshim. Kanë kishat, manastirin e tyre. Duhet ta dish se shqiptarët e Arbanasit nuk kanë qenë mjeshtër vetëm për ndërtimet, por kanë një rol të çmuar në pavarësinë e Bullgarisë. Po deshe të interesohesh, për Arbanasin do të gjesh libra dhe dokumente të bollshme në Bibliotekën tonë Kombëtare. Materiale gjenden edhe në Institutin e Monumenteve të Kulturës”, pohon me siguri shkrimtari i shquar. Edhe nëse rrjedha e kohës mund të ketë retushuar mjaft gjëra, vepra e mirë e shqiptarëve në Arbanas është e dukshme dhe na bën të krenohemi.
Në Tryavna, në qytetin ku ishte planifikuar të mbahej seminari, një qendër e rëndësishme për rilindjen bullgare me shumë buste e përmendore luftëtarësh e iluministësh, më la mbresa veçanërisht Don Kishoti mbi kalë, krenar e zulmëmadh me heshtën që kërcënon horizontet dhe Sanço Pança, pas tij, i rrëgjuar dhe i kruspullosur mbi gomar. Kjo vepër moderne e krijuar me skrap nga skulptori i njohur vendas Georgi Chapkunov, të nxiste të mendoje ndër të tjera rreth përpjekjeve për udhëtime të panumërta që ndërmarrim për t’u kthyer në të shkuarën tonë plot aromë, ngjyra, besime e virtyte të ndezura me synimin për t’i kundruar me adhurim, për t’i risjellë edhe një herë në kohën që jetojmë. Për të dalë edhe një herë në prag të shtëpisë duke pritur mikun dhe shtegtarin me bukën e ngrohtë në dorë. Me besimin se kështu e keqja nuk do të na trokasë kurrë, të korret gruri nën këngën e grave, të rrotullohen gurët e mullinjve duke bluar drithin e jetës, të zhurmojnë çikrikët duke mbledhur fijet, të endet pëlhura, shajaku, shtrojet, mbulesat, të mbruhet brumi dhe të piqen ëmbëlsirat e festës…
Ndërkohë kujtohemi me dhimbje se jetojmë në realitete të tjera, ku gjithnjë e më pak mbetet vend për të ëndërruar, kur jo rrallë të shohin vëngër për shkak të emrit, të gjuhës, të veshjes, ngjyrës së lëkurës… Kur vrundujt e urrejtjes, mbështetur mbi mite të vjetra arrijnë të sjellin zotin e vdekjes midis nesh dhe lumenjtë pastaj nuk sjellin ujë, por helm dhe gjak. Dhe ballkanasit që nuk përtojnë të vdesin (po jap jetën si me le, thuhet në një këngë të Shkodrës) përplasen seriozisht me njëri tjetrin, duke rritur përmasat e tragjedive. Ndaj pas kalorësit fytyrëngrysur vjen Sanço i rrumbullt, por i kthjellët, për të na kujtuar nevojat e përditshme të jetës, që në vend të përbindëshave të fantazisë të shohim se kemi para vetëm mullinjtë e erës...
Sidoqoftë, e kaluara nuk mund të shmanget. Gjithkush ndjen se duhet të kthejë kokën pas. Për më tepër popujt. Në këtë rast nën dritën e historisë mund të gjesh më lehtë rrugën dhe mund të shmangësh përsëritjen e gabimeve të verifikuara.
Përvoja e studiuesve bullgare të Institutit të Folklorit për inventarizimin e pasurive shpirtërore, ishte me vlera të padiskutueshme dhe një shembull për tu ndjekur nga vendet e rajonit. Një gjë e tillë u shënua me të drejtë edhe në rezolutën përfundimtare të seminarit. Ekspertët bullgar paraqitën hollësisht, dimensionet e kurorëzimit me sukses të projektit të tyre të mbështetur nga UNESCO, që konsistonte në plotësimin e një harte me përgjigjet përkatëse për pyetësorin shkencor në lidhje me gjithë trashëgiminë shpirtërore.
Kumtesat e mbajtura nga Vania Mateva, Ana Shtarbanova, Albena Georgievna, Miglena Ivanovna, etj, u vlerësuan edhe për nivelin e lartë shkencor.
Plotësimi i pyetjeve në lidhje me vendin, bartësit, ekzekutuesit, me gjinitë dhe llojet e kësaj pasurie, dialektet a nëndialektet, etj, është bërë nga qendrat rajonale të kulturës duke pasqyruar gjendjen reale dhe të gjallë të visarit kulturor. Struktura e arshivës kësisoj paraqet elementët bazë dhe ndryshimet thelbësore. Regjistrimet janë në audio, video dhe me fotografi. Përmes një katalogu tipologjik shohim rituale të ndryshme, ceremoniale, ku më kryesori dhe padyshim më i ndritshmi është kremtimi i dasmës që përmbledh njohjen, dashurinë, shpalljen e fejesës dhe së fundi ditën e kurorëzimit. Sa të ngjashme me dasmat tona. Edhe atje krushqve dhe nuses i dalin para me bukë në dorë. Nusja puth bukën, pastaj buka thyhet. Rreth çarçafit të natës së parë hedhin valle dasmorët. Edhe në rrethinat e Sofjes, bie fjala, nuses i venë në krahë një fëmijë të shëndetshëm.
Në inventarin e kulturës shpirtërore përveç gamës së gjerë të vallëzimeve dhe kërcimeve, përfshihen zejet e ndryshme, artizanati, përgatitja e ushqimeve, gatimi i tyre nomatisjet, magjitë, mjekimet popullore, masazhet, praktikat rituale... Muzika dhe veglat muzikore, padyshim zënë një vend të rëndësishëm në këtë inventar. Fillohet sipas hartës me zonat etnografike me okarinën, veglën muzikore mijëvjeçare që sjell ende jehonën e trashëgimisë trako-ilire edhe në Maqedoni e Kosovë; dudukun, një lloj fyelli rumun, violinën, klarinetën, tamburin, gajden, kavallin, fizarmonikën, daullen, curlen. Në folklorin bullgar, sipas studiuesve, me kohë kanë fituar të drejtën e përdorimit harmonika dhe kitara, por në veprimtaritë folklorike për të ruajtur pastërtinë e tij nuk lejohet veglat elektronike.
Inventari do të ishte i mangët po të mos përfshinte mënyrat e këndimit. Bullgarët krenohen edhe me polifoninë e tyre, për të cilën kanë të drejtë të mburren edhe në Maqedoni. Eduart Nurka, kolegu im në seminar, dëgjon me vëmendje zërat e shtruar të këngëtarëve, që i ngjajnë me një ere të butë që kalon me dhimbje e trishtim nga bari i pakositur i livadheve nëpër degë e gjethe drurësh. (Pyjet e pafund të Bullgarisë, pyje të reja, ku dallojmë në shumicë praninë e blireve plot me lule, duket se e mbushin me erë të mirë krejt Ballkanin). Magjia e këngës nxjerr në pah vlerat e një shpirti të madh bujar. Por studiuesit bullgar i njohin edhe vlerat e papërsëritshme të polifonisë shqiptare. Sidomos zonjat, Peycheva dhe Kaufman, njohjen e tyre e shtrinin deri në hollësira. Ata u interesuan të njihen me regjistrimet e reja nga polifonia toske dhe labe dhe, kur Eduarti premtoi t’u dërgonte disa disqe, zonjat e nderuara nuk e fshehën kënaqësinë.
Të gjithë pjesëmarrësit vlerësuan përvojën bullgare për regjistrimin e trashëgimisë shpirtërore dhe u përpoqën të sjellin aspekte të punës së tyre.
Përveç aspekteve të ligjshmërisë, ne paraqitëm në seminar fillimin e realizimit të një projekti pilot që po zbatohet në Institutin e Kulturës Popullore, përmes të cilit arkivi i tij do të migrojë i gjithi në shirit kompjuterik.
Pas nesh folën rreth përvojës së tyre Slobodanka Nikoliq, përfaqësuese e Bosnje-Hercegovinës, Martina Krizhaniq e Kroacisë, Georgia Hoplarou e Qipros, Ivona Tatarevska e Velika Serafimovska të Maqedonisë, Irina Balotescu e Rumanisë, Nasho Krizhnar i Sllovenisë dhe Nebi Ozdemir e Oxhall Oguz të Turqisë.
Veliko Tërnovo ndodhet në zemër të Bullgarisë, ku edhe gjendet epiqendra e lëvizjeve historike, lëkundjet dhe tronditjet e së cilës shpesh kanë përcaktuar drejtimin apo fatin e rrjedhës së vetë jetës së këtij vendi. Qyteti i mbretërve dhe i shenjtorëve, siç cilësohet, është kryeqyteti shpirtëror i bullgarëve. Lumi Jantra, tani në piskun e vapës, ashtu i mpakur, rrjedh pa zhurmë në shtratin e vet. Në breg të tij ndodhet kisha më e vjetër e qytetit, e ngritur në shekullin XIII, për të kremtuar fitoren ndaj perandorit bizantin Theodore Comnenus. E rrënuar disa herë dhe e ringritur sërish, ajo ruan kujtime të vjetra, midis të cilave edhe varrin me eshtrat e martirit të njohur serb, Shën Sava, që jetoi, shërbeu në këtë vend dhe u varros këtu kur vdiq. (Legjendat mbi gjoja flakjen e eshtrave të tij në Danub nga të ashtuquajturat hordhi të huaja, paskan qenë vetëm rrena. Sa martirizime të sajuara, sa shenjtorë e idhuj pa krena, ka ende në historinë e Ballkanit!)
Qyteti është i ndarë në dy pjesë. Në pjesën lindore ndodhet qyteti i vjetër, krenaria legjitime e Veliko Tërnovos. Gjithë kodra është e rrethuar me muret plot bedena të kështjellës së restauruar. Gjetjet arkeologjike kanë vërtetuar se ajo popullohej që në lashtësi prej trakëve, shumë kohë para dyndjeve sllave. Në Carevec janë zbuluar 400 ndërtesa të fortifikuara dhe 22 kisha. Kështjella u fortifikua mjaft në periudhën e Bizantit, por lavdia e saj u ngrit në zenit gjatë mbretërisë së dytë bullgare (shek. XII-XIV), kur u ndërtuan institucionet më të rëndësishme të shtetit bullgar, pallatet dhe tempujt. Atje është e ndaluar të futesh me makina. Në hyrje të tij, te ura është vënë trau i postbllokut që ngrihet vetëm kur ke prerë biletën. 58 mijë turistë të huaj e vizituan kështjellën vetëm vitin e kaluar.
Në pjesën e vjetër të qytetit janë përqendruar kishat, manastiret, muzeu arkeologjik dhe monumentet e tjera të kulturës. Rrugët janë të ngushta dhe ndërtesat pasqyrojnë shpirtin e kohës kur u ngritën gjatë lulëzimit të perandorisë osmane. Ndoshta kështu mund të shpjegohet ngjashmëria me banesat qytetare në vise të tjera të Ballkanit. Ndërtimet buzë Jantrës herë të kujtojnë Prizrenin a Shkupin e vjetër, herë Beratin a Korçën… Profesori turk Nebi Ozdemir është i mendimit se trashëgimia kulturore e osmanëve më mirë se kudo ruhet në vendet e Ballkanit. Anadolli, sipas tij, është i varfër në krahasim me këto vende ku ruhen hane, ura, konaqe, saraje madhështore.
Për pjesëmarrësit në seminar, zëvendësministrja bullgare e kulturës, Nadejda Zaharieva, shtroi një darkë në restorantin që ndodhej pranë katedrales së qytetit, mu përballë kështjellës në kodër. Kur u errësua plotësisht ndoqëm spektaklin “Tinguj dhe drita”, të pëlqyeshëm si për vendasit dhe të huajt. Flakërima shumëngjyrëshe ndizte muret rrethuese të kalasë, mprehte kullat e bedenat e përgjakura prej përplasjeve shekullore, e bënte më të thekshme trishtimin, dhimbjen, qëndresën. I krijuar në fund të viteve 80, duke evokuar historinë dhe nxitur krenarinë kombëtare, spektakli sikur paralajmëronte për furtunat që do të shpërthenin në rajon. Për fat të mirë vala e dhunës ndëretnike nuk e përfshiu Bullgarinë...
Pjesa e re e qytetit me banesat dhe objektet social kulturore është e ngjashme me të gjitha qendrat e vogla urbane në ish-vendet socialiste. Pallate pesë-gjashtëkatëshe banimi, dyqane me shumicë, restorante, banka, një pjesë e të cilave me të njëjtin emër i shohim edhe në Tiranë.
“Për të gjithë ata që nuk e dinë se ku është Qiproja, ja ku është ky ishulli i vogël në lindje të detit Mesdhe”, e filloi si duke qeshur prezantimin e saj në seminar, grekja Georgia Hoplarou. Të gjithë e vunë buzën në gaz, mbase duke menduar se asnjëri prej pjesëmarrësve nuk përfaqësonte ndonjë vend kushedi se sa të madh. Ndoshta për shkak të fuqisë dhe madhësive të përafërta, paragjykimet dhe tensioni në rajonin e cilësuar si fuçi baruti, duket se qëndrojnë pezull gati për të shpërthyer.
Gjuha e seminarit ishte anglishtja dhe frëngjishtja. Të zotët e shtëpisë, të shumtën e kohës, natyrisht flisnin në gjuhë amtare. Por pjesëmarrësit, kur nuk i gjejnë shpejt fjalët në këto gjuhë arrijnë të merren vesh me njëri- tjetrin. Zbulojnë si me habi se përveç një numri jo të vogël fjalësh kanë shumë gjëra të përbashkëta. U tregoj fillimisht turqve se para shumë kohësh gjuhëtari Osman Myderrizi ka botuar një fjalor me 5 mijë orientalizma të futura në gjuhën shqipe. Një pjesë e madhe ka dalë nga përdorimi, pjesa tjetër e orientalizmave, siç mendonin me të drejtë edhe studiuesit turq, Nebiu dhe Oxhalli, përdoren në kontekste të caktuara për të karakterizuar me nota humori e satire personazhe që u ka ikur koha. Ndoshta më tepër orientalizma gjenden tek të tjerët në Ballkan.
Ndërkohë konstatojmë se veshjet tradicionale i kemi të ngjashme. Shajak, pëlhura leshi e liri të ngjyrosura e të qëndisura me motive të ngjashme. Kostume të prera e të qepura pothuaj njëlloj. I njëjti trishtim e dhimbje në këngët baritore. Pothuaj të njëjtat gjellë shtrohen ende në tryezat tona. Njerëz që të presin me krah hapur, gojëmbël, të gjindshëm për të të zgjatur dorën kur ke nevojë, të dhimbshëm dhe me lotin në cepin e syrit. Më shumë se një mijë vjet, duke jetuar bashkë ose pranë njëri-tjetrit, kanë qenë të mjaftueshme për të na dhënë tipare të përbashkëta që vlen të njihen, të studiohen e të ruhen. Në fakultetin Histori- Filologji të Tiranës, prof. Shaban Demiraj, Gjuhësinë Ballkanike prej shumë kohësh e jep si lëndë të veçantë.
Krah meje në restorantin “Moska” (një ndër më të mirët në Sofje) një diplomat bullgar që kishte punuar për disa vjet në Kosovë më thotë se të gjithë popujt e Ballkanit kanë periudhën e tyre të ndritur historike.
“E rëndësishme historia, padyshim, por nuk ecet para vetëm me lavdinë e së kaluarës”, dëshiron të theksojë ai, dhe shton:
“Kam kujtime të bukura në Kosovë, i ruaj lidhjet me shqiptarët që kam punuar, veçse Rugova më ka mrekulluar me natyrën dhe njerëzit e saj”.
“Aq lart sa ndodhet ajo, i them me të qeshur, mbase e keqja e ka pasur të vështirë të ngjitet deri atje”.
Diplomatit, me sa mu duk, i pëlqeu kjo përgjigje.
“Vetëm në Rugovë, këmbënguli ai, kam ngrënë gjellët që më gatuante dikur gjyshja dhe nëna”.
Ishte radha ime të më ndrisnin sytë. Mjafton të duash, them me vete, dhe të mirën e gjen kudo. Gjuha më e pëlqyeshme dhe më e frytshme e diplomacisë në rajonin tonë është miqësia e sinqertë dhe bashkëpunimi që sjell begati dhe paqe, sepse më shumë se të tjerët, paqen e duan popujt e vegjël.

Arbanasi
Rrugët e fshatit, ashtu të hijezuara në çdo kohë, janë si të përmbytura nga një aromë e njomë. Era e blireve dhe e arrave më vjen e njohur. Por është dhe një erëmim tjetër, i pangjashëm me aromat që njoh, që i bën të veçanta mëngjeset dhe mbrëmjet në Arbanas.

Polifonia
Fillohet sipas hartës me zonat etnografike me okarinën, veglën muzikore mijëvjeçare që sjell ende jehonën e trashëgimisë trako-ilire edhe në Maqedoni e Kosovë; dudukun, një lloj fyelli rumun, violinën, klarinetën, tamburin, gajden, kavallin, fizarmonikën, daullen, curlen

Kishat e vjetra
Në pjesën e vjetër të qytetit janë përqendruar kishat, manastiret, muzeu arkeologjik dhe monumentet e tjera të kulturës. Rrugët janë të ngushta dhe ndërtesat pasqyrojnë shpirtin e kohës kur u ngritën gjatë lulëzimit të perandorisë osmane. Ndoshta kështu mund të shpjegohet ngjashmëria me banesat qytetare në vise të tjera të Ballkanit.

Karakteri komunist
Pjesa e re e qytetit me banesat dhe objektet social kulturore është e ngjashme me të gjitha qendrat e vogla urbane në ish-vendet socialiste. Pallate pesë-gjashtëkatëshe banimi, dyqane me shumicë, restorante, banka, një pjesë e të cilave me të njëjtin emër i shohim edhe në Tiranë.
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#5

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:21 pm

Edhe një tjetër toponim shqiptar në një fshat tanimë të bullgarizuar:

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/c ... lgaria.jpg
Arbanasi (Bulgarian: Арбанаси, also transliterated as Arbanassi) is a village in Veliko Tarnovo municipality, Veliko Tarnovo Province of central northern Bulgaria, set on a high plateau between the larger towns of Veliko Tarnovo (four kilometres away) and Gorna Oryahovitsa. It is known for the rich history and large number of historical monuments, such as 17th and 18th century churches and examples of Bulgarian National Revival architecture, which have turned it into a popular tourist destination.

The village's name comes from the Albanian word Arbërës or Arbanas, which means "land worker". From this root word, the Turkish arnavut, was used to denote Albanians and other people that came from parts of Macedonia and Albania that had a large Albanian population, regardless of nationality. As of 2005, Arbanasi has a population of 291 and the mayor is Tosho Krastev. It lies at 43°6′N 25°40′E / 43.1°N 25.667°E / 43.1; 25.667, 400 metres above sea level.

History
[edit] Early history

The lack of other documentary material leaves different opinions and speculations about the settlement's origin, name and population. It is accepted by some scholars that the village was populated by Bulgarian boyars that came from the westernmost parts of the Second Bulgarian Empire after Ivan Asen II's important victory over the Byzantines near Klokotnitsa on 9 March 1230, when the tsar conquered "the land of the Albanians" (зємѧ арбанаскѫѫ). This assumption is supported by 19th century notes from Georgi Rakovski and other scholars, but by no direct evidence or contemporary source.

The earliest written document that marks the beginning of Arbanasi's history is a royal decree by the Ottoman sultan Suleiman the Magnificent from 1538, according to which the sultan offered the lands of the modern localities of Arbanasi, Lyaskovets, Gorna Oryahovitsa and Dolna Oryahovitsa to his son-in-law Grand Vizier Rustem Pasha as a gift. The four villages are united under the name Arnaud Kariyeleri ("the Albanian villages") in the document, and the first settlers may have been Albanians and Greeks from Epirus; although Albanian-sounding names could be found in the Ottoman tax registers, Orthodox and Slavic names already prevailed.

The tax registers of 1541–1544 describe Arnavud köy (also Darı ova) as a village of 63 households and 72 unmarried men. In 1579–1580, it already numbered 271 households and 277 unmarried men, or a quadruple increase for forty years, indicating an influx of settlers. The village preserved its purely Christian character and prospered in the 17th century.
Old house in Arbanasi

Other sources that mention Arbanasi are the notes of Pavel Đorđić from 10 January 1595 addressed to the Transylvanian Prince Sigismund Báthory. The village is also mentioned by the Roman Catholic bishop of Sofia Petar Bogdan Bakshev, who visited Tarnovo in 1640. He remarked there was a village up in the mountains, from where the whole of Tarnovo could be seen, that had about 1,000 houses, and whose population spoke Greek, whereas the neighbouring villages did not speak Greek at all. Another Roman Catholic bishop, Anton Stefanov, refers to Arbanasi in 1685 as a village of Greeks and Albanians which ranks first in Dacia. According to his account, there were Arbanasi merchants trading in Italy, Hungary, Poland and particularly in Muscovy.

Heyday and decline

There is considerably richer documentary material, such as correspondence and chronicler's notes on religious books, preserved from the 17th and 18th century, that evidences that Arbanasi reached its economic blossoming between the second half of the 17th and the end of the 18th century. The settlement had over 1,000 houses at the time, its population consisting mostly of eminent merchant families who traded in Transylvania (mostly Sibiu and Braşov), the Danubian Principalities, Russia and Poland. Handicrafts were well-developed, with copper- and goldsmithing, vine-growing and silk production playing an important part. The homes of the rich merchants, as well as the five churches built in the years of progress, bear record of the economic upsurge and prosperity.

In the 18th century, Arbanasi was regularly donated by the Phanariote rulers of Wallachia, and a number of expelled Wallachian nobles settled temporarily in the village, e.g. Manolachi Brâncoveanu, Ian Văcărescu. In 1790, there were 17 Wallachian nobles with their families in Arbanasi. To this day, some of the houses in Arbanasi bear the names of their former Wallachian owners (Brâncoveanu, Cantacuzino, Filipescu).

As a result of well-organized brigand raids in 1792, 1798 ad 1810, the settlement was pillaged and burnt down. The plague and cholera epidemics further damaged the town's well-being. The richest merchants fled to Wallachia and Russia. A new settlement of Bulgarians began after 1810, when people came down from the Elena and Teteven parts of the Balkan Mountains, but Arbanasi could never again reach its former heyday. An Ottoman royal decree of 1839 deprived the town of its former privileges and the development of handicraftsmanship after the Crimean War almost ceased.

Arbanasi was a stronghold of Greek cultural affiliation for centuries. Greek language was official in the town, there was a Greek school and divine services were in Greek. This, however, did not reflect the local population's national self-consciousness, as Arbanasi residents took part in the organized armed struggle of Bulgarians that ultimately led to the Liberation of Bulgaria from Ottoman rule as a consequence of the Russo-Turkish War of 1877-78.
[edit] Landmarks

* Arbanasi Monastery of the Dormition of the Mother of God (17th-18th century)
* Monastery of Saint Nicholas (17th-18th century)
* Church of the Nativity of Christ (c. 15th-17th century)
* Church of Saints Archangels Michael and Gabriel (16th-18th century)
* Church of Saint Athanasius (17th century)
* Church of Saint George (17th century)
* Church of Saint Demetrius (17th-18th century)
* Konstantsaliyata's House (18th century)
* Hadzhi Iliya's House
* Other 18th century merchant's houses
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#6

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:22 pm

Tipike shqiptare a?

Image
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#7

Post by ALBPelasgian » Sun Nov 08, 2009 9:24 pm

Fshatrat shqipfolëse në Thrakën Perëndimore (Greqi):
Albanian-speakers form a linguistic minority in Greek Macedonia and Western Thrace along the border with Turkey. They speak the Northern Tosk subbranch of Tosk Albanian and are descendants of the Albanian population of Eastern Thrace who migrated during the Population exchange between Greece and Turkey in the 1920s.[1][2] They are known in Greece as Arvanites, a name applied to all groups of Albanian origin in Greece, but which primarily refers to the southern dialectological group of Arbëreshë. The Albanian-speakers of Western Thrace and Macedonia use the common Albanian self-appellation, Shqiptar.[2]

History

During the Ottoman Empire, Albanian communities migrated towards today's European Turkey (Eastern Thrace), especially near Istanbul.[3] Many Muslim Albanians achieved high office in Ottoman society and many of them, most notably the Köprülü family, became Grand Viziers of the Empire. The majority of the Albanian emigration came from Northern Kosovo and the Korça region of Albania. Descendants of this immigrants would later play an important role in the National Renaissance of Albania.[3] The number of Albanians that resided in the region is unknown, as statistical data of the Ottoman Empire were based on religious identification (millets). Thus, the Orthodox Albanians were part of the Rûm millet, while Muslims were categorised alongside Turks.[4]

Among this population, Orthodox Albanians in Eastern Thrace resided in partly homogeneous communities, either villages or neighborhoods, and were mainly descendants of immigrants from the Korça region.[3] At the conclusion of the Greco-Turkish War of 1919–1922, Greece and Turkey signed the Treaty of Lausanne, which included a population exchange between the two countries. The treaty used religion as the indicator of national affiliation, thus including populations without ethnic provisions, even Albanians, in the population exchange. Under this treaty the Muslims of Greece were exchanged with the Christians of Turkey, with an exception of the Muslims of Western Thrace and the Christians of Istanbul.[5]

Under this provision, the Albanian Orthodox community of Eastern Thrace, was re-accommodated in Western Thrace, where they settled mainly in new and ethnically homogeneous villages built in order to receive the refugees.[2] Today, this population lives in the same villages, but a part emigrated to bigger towns such as Thessaloniki and Athens, making the Albanian language less used.[1] The direct descendants of the prominent Albanian writer and politician, Fan Noli, who was born in Eastern Thrace, today live in the Greek part of the region.

Distribution

Albanian-speakers inhabit 15 homogeneous and 14 mixed villages:[2]
Prefecture No. of villages
Evros 4 homogeneous
and 14 mixed
Rhodope 1
Xanthi 3
Serres 5
Thessaloniki 1
Kilkis 1

References

1. ^ a b Greek Helsinki Monitor (1995): "Report: The Arvanites".
2. ^ a b c d Euromosaic (1996): "L'arvanite / albanais en Grèce". Report published by the Institut de Sociolingüística Catalana.
3. ^ a b c Berisha, Mal (November 2000) (in Albanian), Diaspora Shqiptare në Turqi, New York: ACCL Publishing, pp. 13
4. ^ Psomiades, Harry J. (2000) (in English), The Eastern question: the last phase : a study in Greek-Turkish diplomacy (2 ed.), Michigan: Pella Pub. Co., pp. 138, ISBN 0918618797
5. ^ Haddad, Emma (2008) (in English), The Refugee in International Society: Between Sovereigns, Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, p. 121, ISBN 0521868882
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
alfeko sukaraku
Sun Member
Sun Member
Posts: 1827
Joined: Wed Jun 03, 2009 8:02 pm
Gender: Male

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#8

Post by alfeko sukaraku » Wed Nov 11, 2009 10:00 am

aLB..

jame fanse i deklaruar i postimeve te tuaja edhe ju ndjek me shume vemendje.

Kjo teme eshte shume e goditur sepse na sjelle me afer me realitetin e autoktonve te vetem ne ballkan.Edhe perse hisoria e tyre trillohet si histori ardhacakesh ,serisht dokumentet mbishkrimore qe ekzistojn aty prane deri ne hyrje te eres sone, vertetojn se ata jane trashgimtaret me te vjeter te qytetrimit te autoktonve te vetem ne ballkan.

Nuk dua te perfitoj nga rasti -sepse kam respekt per ty edhe shkrimet e tua-por me duhet te kujtoj se ndonjeher kur "tirana" me "prishtinen" perplasin brinjet ne range dijetaresh,dalin disa e disa kokrra nga tirana qe i mohojn shqiptaret e shqiptarizmin e gjithe ballkanit.

edhe njeher te falenderoj per reklamimin qe i bene kesaj ceshtje.
KOHA ESHTE E MASKARENJVE/POR ATDHEU I SHQIPETRAVE

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#9

Post by ALBPelasgian » Wed Nov 11, 2009 10:23 am

alfeko sukaraku wrote:aLB..

jame fanse i deklaruar i postimeve te tuaja edhe ju ndjek me shume vemendje.

Kjo teme eshte shume e goditur sepse na sjelle me afer me realitetin e autoktonve te vetem ne ballkan.Edhe perse hisoria e tyre trillohet si histori ardhacakesh ,serisht dokumentet mbishkrimore qe ekzistojn aty prane deri ne hyrje te eres sone, vertetojn se ata jane trashgimtaret me te vjeter te qytetrimit te autoktonve te vetem ne ballkan.

Nuk dua te perfitoj nga rasti -sepse kam respekt per ty edhe shkrimet e tua-por me duhet te kujtoj se ndonjeher kur "tirana" me "prishtinen" perplasin brinjet ne range dijetaresh,dalin disa e disa kokrra nga tirana qe i mohojn shqiptaret e shqiptarizmin e gjithe ballkanit.

edhe njeher te falenderoj per reklamimin qe i bene kesaj ceshtje.
Falemnderit i nderuari Alfeko,

Me te vertete une marre edhe me shume kurajo dhe vullnet kur shoh qe postimet tona, ne pergjithesi po ndikojne ne vetedijesimin e secilit prej nesh per qyteterimin tone shqiptar. Akademite e Shkencave Tirane-Prishtine kane rene qe moti nga provimi sepse qysh thoshte Zh. Sartri: INTELEKTUALIN E BEN INTELEKTUAL GUXIMI PER TA SHPALOSUR TE VERTETEN. Ne keto rrethana kur nuk kemi fare Akademi, e vetmja rruge e te berit dicka te dobishme eshte perpjekja jone rinore per te zbardhur te kaluaren tone duke shfrytezuar cdo burim te mundshem.

Sa i perket zonave ne fjale, shpresoj qe nese arrij ti mbledh mjetet e duhuna financiare, te realizoj nje vizite ne Mandrice. Besoj qe do te marre edhe me shume informacione nga vezhgimi i drejperdrejte.

Cdo te mire
AlbPellazgu
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
ALBPelasgian
Galactic Member
Galactic Member
Posts: 2113
Joined: Sun Jun 28, 2009 7:57 pm
Gender: Male
Location: Prishtinë (Prima Justiniana)
Contact:

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#10

Post by ALBPelasgian » Wed Aug 18, 2010 11:44 am

Meyers Konversations-Lexikon 1902-1909, Article : Adrianopel

Adrianopel (Turkish Edirne, Bulgarian Odrin) , Vilayet of European Turkey, between Black, Marmara and Aegean Sea, the Vilayet Salonica and Eastern Rumelia, 38,900 square km with about 1 million inhabitants, among them c. 253,000 Turks, 485,000 Orthodox and Muslim Bulgarians, 220,000 Greeks, 30,000 Armenians, 15,000 Muslim Gypsies, 3500 Orthodox Albanians, is divided in 6 sanjaks.
source in German, posted by Zeno

http://www.zum.de/whkmla/region/balkans/rumenc19.html
Ne sot po hedhim faren me emrin Bashkim,
Qe neser te korrim frutin me emrin Bashkim!

User avatar
CERMENIKASI
Star Member
Star Member
Posts: 721
Joined: Fri Dec 31, 2010 9:51 pm
Gender: Male

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#11

Post by CERMENIKASI » Tue Jul 12, 2011 8:28 pm

Po shënoj këtu disa fjalë prej gjuhës shqipe ashtu siç flitet në Mandricë.

Anglisht / Shqipja e Mandricës

Yes : Da
Good : Mir
No : Nuku
Welcome : Misen iert
Good bye : Mbetuni me shëndet
What's your name ? : Kush sohesh?
Where are you from? : Ga ha iesh?
How are you? : Kush ieni?
Greeings : Shum faltor
Cheers : Me shindet

I kam shënue ashtu siç ishin por mendoj që pyetja "How are you?" duhet zavendësue me" Who are you?"
Jam Gegë por mos ma shajë kush Toskërinë!

User avatar
Arbëri
Universe Member
Universe Member
Posts: 3818
Joined: Fri Nov 20, 2009 4:59 am
Gender: Male
Location: Maqedoni

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#12

Post by Arbëri » Tue Jul 12, 2011 8:39 pm

Rusana Hristova-Bejleri. MËSIMI I GJUHËS SHQIPE NË BULLGARI - HISTORIA, METODIKA, PERSPEKTIVAT
Image
Dihet se Bullgaria ka qenë një qendër e spikatur e shtypit shqiptar, ku kanë gjetur kushte të favorshme për zhvillimin e ideve të tyre shumë intelektualë, poetë dhe shkrimtarë përparimtarë të Rilindjes Shqiptaree. Mbi këtë problematikë kanë shkruar shumë shkencëtarë bullgarë – Thoma Kacori, Elena Atanasova, Bojka Sokollova, Rosica Cvetkova. Në këtë artikull do të paraqitet mësimi i gjuhës shqipe në Bullgari nga vetë bullgarët pas Luftës së Dytë Botërore, kur kontaktet ndërshtetrore arritën në pikën e nevojës për specialistë të ngushtë të përgatitur mirë pikërisht në këtë fushë. Ndarja strukturore e artikullit në vështrim historik, parime aktuale metodike dhe detyra e perspektiva bëhet me qëllim qartësie, por
Botim i rrallë i viteve ’20 për nxënësit bullgarë
autore A. Monexhikova, Sofje, “Hemus”
njerëzit dhe botimet, që kanë të bëjnë me albanologjinë, përshkojnë të gjitha periudhat dhe ndërthurren në të gjitha rrafshet.

I. HISTORIA
1. Brezi i parë
Në gjysmën e dytë të viteve pesëdhjetë u dërguan studentët e parë për gjuhën shqipenë Universitetin e Tiranës. Ata ishin Bojka Sokollova, e ndjera Greta Dellçeva, Evgenija Ivanova, Natalija Strahova dhe Filip Fingarov.
Ky brez i parë nuk pati fatin të mbaronte kursin e plotë të studimeve në Shqipëri për arsye të njohura të politikës të asaj kohe. Kështu ata u diplomuan në degën e gjuhës shqipe në
Universitetin e Leningradit, themeluar nga prof. A.V. Desnickaja. Menjëherë pas diplomimit Bojka Sokollova dhe Greta Delçeva filluan punë në Institutin e Ballkanologjisë në Sofje: Bojka në degën e kulturës, kurse Greta në degën e historisë, duke kaluar gjithë jetën e tyre profesionale në këtë institucion. Bojka Sokollova ka botuar dy libra – njëri i është kushtuar veprimtarisë së përgjithshme kulturore të emigracionit shqiptar në Bullgari dhe më në veçanti shtypit në gjuhë amtare [1] . Libri i dytë është një studim i hollësishëm mbi të folmen e fshatit Mandrica në Bullgarinë Juglindore, vendbanimi i vetëm bullgar ku pasardhësit e shqiptarëve të shpërngulur në shekullin XIX kanë ruajtur gjuhën e vet deri më sot. Libri është botuar vetëm gjermanisht në serinë e botimeve ballkanologjike të Universitetit të lirë të Berlinit [2] . Kontributi i Bojka Sokollovës u vlerësua lart edhe në Shqipëri. Atë e ftuan delegate të Kongresit të Drejtshkrimit në vitin 1972. Jeta profesionale e të tjerëve gjithashtu ishte lidhur me Shqipërinë dhe shqipen.

2. Lektorati i gjuhës shqipe
Paralelisht me këtë gjuhëtarët më në zë bullgarë Vladimir Georgiev, Ivan Duridanov, Mosko Moskov, Boris Simeonov, Petja Asenova, Ute Dukova të katedrës së gjuhësisë së përgjithshme të Universitetit të Sofjes, që ishin edhe ballkanologë, u bënë nxënësit e parë të zellshëm të shkrimtarit Thoma Kacori[3] në lektoratin e shqipes që u hap në vitin 1962. Në këtë lektorat kanë mësuar shqipen edhe shumë shkencëtarë të huaj që vinin për specializim në Bullgari si Mishel Ogerot, Ariston Vraçu, Kostas Nihoritis
Veç mësuesit me shpirt rilindas, studentët kishin në dispozicion edhe një fjalor bullgarisht-shqip të hartuar nga Th. Kacori, T.Tartari, L. Dusha, S. Pasko dhe L. Grabocka, botuar në Sofje në vitin 1959 nën redaksinë e Vl. Georgievit dhe R. Mutafçievit[4]. Por askush nuk mund të përfytyronte se ky fjalor do të mbetej i vetmi në fushën e leksikografisë dygjuhëshe për afro gjusmë shekulli deri më sot. Për shkaqe të ndryshme nuk u realizua as ribotimi i tij, që diskutohej në mesin e viteve 90.
Pas Thoma Kacorit nga viti 1981 pedagoge e lektoratit të shqipes u zgjodh Zoja Kostadinova. Ky kurs fakultativ vazhdon të funksionojë në Universitetin e Sofjes për të gjithë që interesohen për gjuhën dhe kulturën shqiptare. Nga viti 1999 lektorat të shqipes ka edhe në Universitetin e Veliko Tërnovos, si edhe në Bllagoevgrad.

3. Vitet ‘70
Në mesin e viteve ‘70 institucionet e ndryshme shtetrore ndien ashpër mungesën e kuadrove me gjuhën shqipe dhe për disa vite me rradhë u dërguan studentë në degën e gjuhës shqipe në Universitetin e Prishtinës. Atje kanë mbaruar Zoja Kostadinova, Sofia Popova, Novak Novev, Zheko Matev, Valentin Georgiev, Petjo Petev, Bogdan Bogdanov. Shumica e tyre janë marrë me shqipen edhe gjatë karierës së tyre profesionale. Z. Kostadinova aktualisht është kryeredaktore e emisionit shqip të Radio Bullgarisë. Në këtë emision punon edhe S. Popova.
Disa fjalë për emisionin shqip, i cili u bë një vatër më vete për mësimin e gjuhës. Në vitin 1973 Radioja Kombëtare Bullgare hapi një program të shkurtër shqip, i cili me kalimin e kohës u zgjerua dhe gjeti auditorin e vet. Spikeret Evgenija Kotova (studente e Th. Kacorit), Gjulka Ilieva dhe Svetllana Dimitrova, edhe pse vinin nga fusha të tjera, arritën të përvehtësojnë dhe të perfeksionojnë gjuhën shqipe pikërisht në Radio. Shumë i gëzueshëm është fakti se edhe të dyja vajzat e E. Kotovës – Sabina Kotova dhe Kristina Kotova, që janë studente respektivisht në degën e italishtes dhe në degën e rumanishtes të Universitetit të Sofjes, u dashuruan pas gjuhës shqipe dhe mbaruan me sukses kursin përgatitor njëvjeçar në Universitetin e Tiranës.

4. Periudha bashkëkohore
Në vitin 1994 me ide të të ndjerit prof. Mosko Moskov dhe me këmbënguljen e prof. Petja Asenovës në Universitetin e Sofjes u hap dega e Ballkanologjisë pranë Fakultetit të Sllavistikës. Me hapjen e kësaj dege për herë të parë edhe shqipja fitoi statusin e lëndës së detyrueshme me një orar prej 480 orësh për 4 vjet. Edhe gjatë vitit të fundit studentët kanë të drejtë të zgjedhin për mësim më të thelluar fakultativ shqipen. Njëkohësisht është i detyrueshëm edhe kursi i letërsisë shqiptare me 90 orë. Pedagoge e rregultë në Fakultet është Rusana Bejleri, që ka mbaruar degën e sqhipes në Universitetin e Sankt Peterburgut (Rusi) dhe ka mbrojtur doktorat mbi frazeologjinë krahasuese në Institutin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë në Tiranë nën udhëheqjen e prof.dr. Jani Thomait. Mësime japin edhe Zoja Kostadinova dhe Sofia Popova (Karapetrova).
Prapë nën kujdestartinë e prof. Asenovës në vitin 1998 u hap edhe dega e Ballkanologjisë në Universitetin e Veliko Tërnovos. Për fat të keq plani mësimor i specialitetit atje parashikon vetëm 180 orë për shqipen, gjë që kufizon edhe mundësitë për njohje reale me letërsinë shqiptare. Si zhvillim pozitiv mund të cilësohet fakti se në vitin 2002 u zhvillua konkurs për pedagog të rregulltë. Konkursin e fitoi Raki Bello i cili në qershor të vitit 2003 mbrojti tezën e doktoratit me temë “Deminutivi në gjuhët ballkanike (Emri)” nën drejtimin e prof. Ivan Koçevit të Universitetit të Bllagoevgradit.

II. MBI METODIKËN E MËSIMDHËNIES (UNIVERSITETI I SOFJES)
1. Mësimi praktik i gjuhës dhe kursi i letërsisë
Për mësimin e gjuhës përdoren dy manuale kryesore[5] dhe disa ndihmëse[6]. Provimi përfundimtar përfshin provim me shkrim mbi gramatikën dhe leksikun dhe provim me gojë – bisedë të lirë dhe përkthim shqip-bullgarisht (50 faqe) të ndonjë botimi origjinal shqiptar nga fusha e letërsisë, e kritikës letrare, e historisë ose e folklorit. Edhe pse tri fushat e fundit kanë një fjalor më të kufizar, mbizotëron parimi shumëdisiplinor, që studentit t’i jepet mundësi të specializohet në fusha të veçanta të ballkanologjisë sipas interesit. Kursi fakultativ në vitin e pestë parashikohet për studentët më të mirë dhe është orientuar në fushën e përkthimit. Qëllimi është që studentët të fitojnë sa më shumë aftësi praktike për jetën “reale” pas diplomimit.
Kursi i letërsisë është bazuar në një bibliografi shumë të gjerë, që përfshin si monografi dhe artikuj të stidiuesve më të autoritetshmëm shqiptarë mbi autorë të veçantë dhe probleme konkrete, asthu edhe përmbledhje dhe tekste mësimore të viteve të fundit [7]. Shumë e dobishme dhe në pajtim me tendencat e reja teknologjike në arsim është faqja në Internet e albanologut të autoritetshëm Robert Elsie, në të cilën studentët mund të lexojnë materiale dhe përkthime në anglisht dhe gjermanisht. Letërsia mësohet në vitin e tretë dhe kjo jep mundësi që të analizohen tekste origjinale dhe të shqipëruara që nga zanafilla e letërsisë shqiptare. Përkthimet e letërsisë shqiptare në gjuhën bullgare që studentët kanë në dorë, edhe pse shumë të mira, janë të pakta si numër dhe të kufizuara si autorë. Përkthyese kryesore mbetet Marina Marinova, dy botime ka Evgenija Kotova, kurse Marko Gançevi njihet në fushën e poezisë. Autorët e përkthyer janë Ismail Kadare, Dritëro Agolli me disa libra, Petro Marko - “Asta la vista”, si dhe poezi të zgjedhura në revista letrare. Mungojnë plotësisht përkthime nga kritika letrare shqiptare.

2. Lëndët teorike gjuhësore
Lëndët teorike gjuhësore shqyrtohen në plan krahasues për shqipen, rumanishten, greqishten dhe bullgarishten pikërsht në kuadrin e leksioneve të gjuhësisë ballkanike. Por në qoftë se gjuhët e tjera janë të pajisura me tekste mësimore dhe manuale teorike gramatikore të botuara në gjuhën bullgare, libri i prof. Asenovës “Gjuhësi ballkanike”[8] është burimi i vetëm në bulglarishte, ku studentët, ashtu si dhe specialistët e tjerë, mund të marrin fakte dhe njohuri të sistematizuara teorike për nënsistemet gjuhësore të shqipes (në krahasim me gjuhët e tjera ballkanike). Botimi i parë i veprës përgjithësuese të prof. Petja Assenovës pa dritë më 1989, tre vjet pas vdekjes së gjuhëtarit dhe ballkanologut të autoritetshëm Vladimir Georgiev. Ai la “amanet” për një punim të tillë, i cili të pasqyronte zhvillimin e gjuhësisë ballkanike 50 vjet pas librit të K. Sandfeldit “Linguistique balkanique. Problèmes et résultats” (Paris 1930). Në vitin 2002 doli botimi i dytë[9] ku edhe pse renditja e lëndës nuk ka pësuar ndryshime, titujt dhe organizimi teknik janë transformuar në mënyrë që të jenë më të tretshme për studentët që sapo hyjnë në këtë tematikë. Këtu po përmendim se prof. P. Asenova zotëron mirë gjuhën shqipe dhe ka mbajtur kursin e saj teorik edhe në gjuhën shqipe në në Universitetin e Tiranës gjatë vitit akademik 1994/95.

3. Njohje me kulturën dhe me historinë.
Studentët bullgarë njihen me kulturën e historinë shqiptare në kuadrin e kusreve të historisë, të antropoligjisë dhe të kulturologjisë ballkanike. Të dhëna dhe fakte konkrete mësohen gjatë kursit praktik të gjuhës, ku shpeshherë përmbajtja tematike e ushtrimeve gramatikore dhe leksikore buron nga jeta e përditshme dhe mëndësia shqiptare. Gjithmonë me këtë synim organizohen edhe diskutimet për zhvillimin e të folurit. Një vëmendje të posaçme në këtë fushë meriton libri i Thoma Kacorit dhe i historianit Bobi Bobev me titull Albania (Shqipëria), botuar në Sofje në vitin 1998. Nëntitulli i librit “E afërtë dhe e panjohur” është domëthënës. Libri përmban një histori të shkurtër të Shqipërisë, një pasqyrë të letërsisë, të dhëna gjeorafike, administrative dhe kulturore. Shumë e vlefshme për referenca është pjesa e fundit që përmbledh shkurt me data ngjarjet kryesore në historinë e Shqipërisë.

III. PERSPEKTIVA DHE DETYRA
Studentët, që mbarojnë specialitetin e Ballkanologjisë kanë mundësi të gjera për realizim profesional dhe shkencor, sepse kanë një fushëpamje më të gjerë, sepsa ata që mbarojnë vetëm për një gjuhë. Kjo vlen në veçanti për ata që orientohen më shumë ndaj shqipes. Disa prej tyre si Vesela Mançeva dhe Ekaterina Tërpomanova tashmë janë afirmuar në emisionin shqip të Radios, kurse Ekaterina punon edhe për doktoratën me temë “Përemri në gjuhët ballkanike” nën drejtimin e prof. P.Asenovës. Në maj të vitit 2003 doli nga shtypi edhe libri “Fishta dhe Konica për shqiptarët. Vështrim etnopsikologjik” i dr. Hekuran Ballës, përkthyer në gjuhën bullgare nga studentet Diana Petrova dhe Ralica Mlladenova[10].

Detyrat që qëndrojnë para albanologjisë në Bullgari për dhjetëvjeçarin e ardhshëm janë mjaft konkrete:

1. Hartimi i fjalorit shqip-bullgarisht;
2. Ripunimi i fjalorit bullgarisht-shqip;
3. Organizimi i përkthimit të letërsisë shqiptare dhe të kritikës letrare në bullgarishte që në ambientet akademike;
4. Formimi i brezit të ri të albanologëve nga rrethet e studentëve që mbarojnë si ballkanologë.
Image
Në fotografinë (nga e majta në të djathë): Studentet nga dega e Ballkanistikës – Sllaveja Nedelçeva, Anna Kapitanova dhe Darina Felonova bashkë me plakat Marija Dieva dhe Sultana Gramenova në Mandricë
http://www.albanian.dir.bg/scroll_off.htm
“Nëse doni të zbuloni historinë para Krishtit dhe
shkencat e asaj kohe, duhet të studioni gjuhën shqipe !"
-----------------------------------------------------------------
Gottfried Wilhelm Leibniz - albanolog, matematicient, filozof gjerman

User avatar
CERMENIKASI
Star Member
Star Member
Posts: 721
Joined: Fri Dec 31, 2010 9:51 pm
Gender: Male

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#13

Post by CERMENIKASI » Tue Jul 12, 2011 9:07 pm

Regjistrimi i fundit (2011) në Bullgari tregon që në Mandricë numëri i banorëve ka ranë prej 70 në 50.
Prej këtyne 50 banorëve,22 janë burra dhe 28 janë gra.
2 vetë me moshë mbi 17 vjet.
25 vetë me moshë prej 18 deri në 64 vjet.
23 vetë me moshë mbi 65 vjet.
Jam Gegë por mos ma shajë kush Toskërinë!

User avatar
Arbëri
Universe Member
Universe Member
Posts: 3818
Joined: Fri Nov 20, 2009 4:59 am
Gender: Male
Location: Maqedoni

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#14

Post by Arbëri » Tue Jul 12, 2011 9:19 pm

Aty ka shum me shume Shqiptar z.CERMENIKASI , kam par me sy dhe ishte nje dokumentar ne TV shteteror te maqedonise ne gjuhen Shqipe para ca muajsh , kishte shqiptare edhe shum bile , si dhe gjuhen e flisnin paster , sidomos gjenerate e vjeter ..
Dikur kishin pase Radio ne gjuhen Shqipe , shkolla etj .. shkollat kishin ngelur te zbrazeta , kuptohet nga "zemergjeresia e tyre "..
Por neve u hapin Shkolla sllaveve neper Shqiperi (Korce e Prespe ) ,numri i tyre rritet artificialisht kurse aty ku jetojne shqiptaret te shtetet sllave Shkollat mbyllen dhe asimilohen shqiptaret .
“Nëse doni të zbuloni historinë para Krishtit dhe
shkencat e asaj kohe, duhet të studioni gjuhën shqipe !"
-----------------------------------------------------------------
Gottfried Wilhelm Leibniz - albanolog, matematicient, filozof gjerman

User avatar
CERMENIKASI
Star Member
Star Member
Posts: 721
Joined: Fri Dec 31, 2010 9:51 pm
Gender: Male

Re: FSHATRAT SHQIPTARE NË THRAKI DHE BULLGARI

#15

Post by CERMENIKASI » Tue Jul 12, 2011 11:00 pm

Arberi,statistikat që dhash me siguri që tregojnë për ata që kanë banim të përhershëm në Mandricë.
Ndërsa duhet të ketë shumë banor që janë shpërngul në drejtime të ndryshme të largëta ose të afërta me Mandricën.

PS:Arberi,kur të më drejtohesh,mos shkruej z. para emnit tim,jam njeri i thjesht dhe ashtu due të mbetem,po deshe mund të më drejtohesh me emnin "dhandërr" ngase bashkëshortja ime asht me origjinë nga Maqedonia:lol:
Jam Gegë por mos ma shajë kush Toskërinë!

Post Reply

Return to “Historia e Shqiperise”